Kısaca
- Onaylanan imar planları belediyede otuz gün süreyle askıya çıkarılır; bu sürede plana yazılı itiraz yapılabilir ve ret halinde altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
- Arsanız imar planında okul, park, yeşil alan veya yol gibi kamu alanına ayrıldığında üzerine inşaat yapamazsınız; buna hukuki el atma denir.
- 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca kamu hizmetine ayrılan taşınmazların planın yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıl içinde kamulaştırılması gerekir.
- Beş yıl geçtiği halde kamulaştırılmayan arsalar için önce ilgili idareye uzlaşma/başvuru yapılır; sonuç alınamazsa idari yargıda tam yargı (tazminat) davası açılarak arsanın gerçek bedeli talep edilir.
İmar planında arsanın kamu alanına ayrılması ne anlama gelir?
Belediyeler ve ilgili bakanlıklar şehirlerin gelişimini düzenlemek için 1/5000 ölçekli nazım imar planları ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planları hazırlar. Bu planlarda bazı parseller konut veya ticaret alanı olarak belirlenirken, bazı parseller ise park, çocuk bahçesi, yeşil alan, okul alanı, sağlık tesisi, ibadet yeri veya yol gibi kamusal kullanım alanlarına ayrılır.
Arsanız imar planında böyle bir kamu hizmet alanına ayrıldığında tapunuz sizin üzerinizde kalmaya devam eder, hatta belediye sizden emlak vergisi bile isteyebilir; ancak arsanızın üzerine tek bir çivi dahi çakamazsınız. Belediyeye inşaat ruhsatı için başvurduğunuzda "arsanız imar planında park veya okul alanında kalıyor" cevabıyla talebiniz reddedilir. Üstelik üzerinde inşaat yasağı bulunan bir arsayı gerçek değerinden satmanız da imkânsız hale gelir.
Örneğin Antalya Kepez'de yatırım amacıyla aldığınız bir arsanın, yıllar sonra yapılan imar planı revizyonunda "belediye hizmet alanı ve park" olarak işaretlendiğini öğrendiniz. Yan parseldeki komşunuza beş katlı konut imarı verilirken sizin arsanıza inşaat izni verilmemesi, mülkiyet hakkınızın içini boşaltan bir kısıtlamadır.
Yeni yapılan imar planına itiraz ve iptal davası (30 ve 60 gün kuralı)
İmar planı yeni onaylandığında veya mevcut planda değişiklik yapıldığında, arsa sahiplerinin ilk kullanabileceği hak plana itiraz ve iptal davası yoludur. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8/b maddesine göre, imar planları belediye meclisince onaylandıktan sonra belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve internet sayfasında bir ay (30 gün) süreyle eş zamanlı olarak askıya çıkarılır.
Bu aşamada süreler şöyle işler:
- 30 günlük askı süresinde itiraz: İmar planı askıdayken otuz gün içinde belediyeye yazılı bir dilekçeyle başvurarak plan kararlarına itiraz edebilirsiniz.
- Belediye meclisinin incelemesi: Belediye başkanlığı itirazları on beş gün içinde belediye meclisine gönderir ve meclis on beş gün içinde kesin kararını verir.
- 60 günlük iptal davası süresi: İtirazınız reddedilirse kararın size tebliğinden itibaren (otuz gün içinde cevap verilmezse zımni ret süresinin bitiminden itibaren); askı süresinde hiç itiraz etmediyseniz askıdan iniş tarihini izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde imar planının iptali davası açabilirsiniz.
İdare mahkemesi açılan davada planın şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, kamu yararına ve eşitlik ilkesine uygun olup olmadığını bilirkişi heyetiyle inceler. Örneğin çevrede Hazine'ye veya belediyeye ait uygun araziler varken hiçbir teknik zorunluluk olmadan sadece sizin parselinizin yeşil alana ayrıldığı tespit edilirse planın o kısmı iptal edilir.
Beş yıl içinde kamulaştırılmayan arsalar: hukuki el atma nedir?
Çoğu arsa sahibi, imar planının askıya çıktığını zamanında duymaz ve durumu yıllar sonra belediyeden imar durumu belgesi aldığında öğrenir. İmar planı kesinleşip üzerinden yıllar geçtiğinde ise devreye hukuki el atma kavramı girer.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 10. maddesine göre belediyeler, imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç üç ay içinde bu planı tatbik etmek üzere beş yıllık imar programlarını hazırlarlar. Beş yıllık imar programı sınırları içinde kalan ve kamu hizmet tesislerine (okul, hastane, kreş, belediye hizmet veya diğer resmi tesis alanı, park, yol gibi) tahsis edilen yerleri ilgili kamu kuruluşları bu beş yıllık program süresi içinde kamulaştırmak zorundadır.
İdare arsanıza iş makinesi sokup asfalt dökmemiştir (yani fiili el atma yoktur); ancak imar planında arsanızı park veya okul alanı olarak işaretleyip beş yıl geçtiği halde kamulaştırma bedelini ödemeyerek mülkiyet hakkınızı süresiz olarak dondurmuştur. Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Yargıtay içtihatlarında, arsa sahibinin taşınmazından yararlanmasının imar planı kısıtlamasıyla belirsiz süreyle engellenmesi hukuki el atma (kamulaştırmasız el atmanın bir türü) olarak kabul edilir.
Örneğin arsanız 2017 yılında onaylanan uygulama imar planında "ilkokul alanı" olarak ayrıldı. Aradan beş yıldan fazla süre geçmesine rağmen ne Milli Eğitim Bakanlığı kamulaştırma yaptı ne de belediye plan değişikliğiyle size başka bir yerden imar hakkı verdi. Bu durumda arsanıza hukuki el atılmış sayılır.
Hukuki el atmada kime karşı ve nasıl dava açılır?
Arsanız imar planında kamu alanına ayrılmış ve planın kesinleşmesinden itibaren beş yıl geçtiği halde kamulaştırılmamışsa izlenecek hukuki süreç adım adım şöyledir:
1. İlgili idareye başvuru ve uzlaşma aşaması
Doğrudan dava açmadan önce, taşınmazın imar planında hangi kurumun görev alanına ayrıldığı tespit edilir. Arsa park, yeşil alan, belediye hizmet alanı veya imar yolu olarak ayrılmışsa belediyeye; okul alanına ayrılmışsa Milli Eğitim Bakanlığı / İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne; sağlık tesisine ayrılmışsa Sağlık Bakanlığı'na yazılı başvuru yapılır. Başvuruda imar kısıtlamasının kaldırılması (plan değişikliği veya takas) ya da taşınmazın kamulaştırılarak bedelinin ödenmesi talep edilir.
2. İdare mahkemesinde tam yargı (tazminat) davası
İdare başvurunuzu reddederse veya süresi içinde cevap vermezse (ya da uzlaşma sağlanamazsa), süresi içinde idare mahkemesinde tam yargı davası (kamulaştırmasız hukuki el atmadan kaynaklanan tazminat davası) açılır. İdari yargıda açılan bu davada mahkeme yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırarak arsanızın imar kısıtlaması olmasaydı (çevredeki emsal imarlı arsalar gibi) sahip olacağı güncel piyasa değerini hesaplatır ve bu bedelin yasal faiziyle birlikte idare tarafından size ödenmesine, tapunun da ilgili idare adına tesciline karar verir.
Örneğin imar planında sekiz yıldır "park ve yeşil alan" olarak bekletilen 500 metrekarelik arsanız için belediyeye başvurdunuz ve belediye bütçe yetersizliği gerekçesiyle kamulaştırma yapamayacağını bildirdi. İdare mahkemesinde açacağınız davada, arsanızın yanındaki konut imarlı arsaların metrekare birim fiyatları emsal alınarak gerçek değeri belirlenir ve bedelin tarafınıza ödenmesine hükmedilir.
18. madde uygulaması (DOP kesintisi) ile hukuki el atma farkı
Arsa sahiplerinin dikkat etmesi gereken bir diğer konu, İmar Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca yapılan arsa ve arazi düzenlemesi (şuyulandırma / parselasyon) işlemidir. Belediyeler imar sınırları içindeki arsaları sahiplerinin rızası aranmaksızın birleştirip imar planına uygun parsellere ayırabilir ve yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, okul ve sağlık tesisi gibi genel hizmet alanları için arsalardan yüzde kırk beşe (%45) kadar Düzenleme Ortaklık Payı (DOP) kesintisi yapabilir.
Ancak 18. madde uygulamasının temel kuralı şudur: Arsanızdan %45'e kadar DOP kesintisi yapıldıktan sonra, kalan %55'lik kısmın size üzerine inşaat yapılabilir imarlı bir parsel olarak verilmesi gerekir. Eğer belediye DOP kesintisi yapmasına rağmen kalan hissenizi de park, okul veya belediye hizmet alanında bırakmışsa ya da arsanızda hiç 18. madde uygulaması yapmadan tamamını yıllarca yeşil alanda bekletiyorsa, burada hukuka aykırılık ve hukuki el atma vardır.
Örneğin 1.000 metrekarelik tarlanızda belediye 18. madde uygulaması yaptı, 450 metrekaresini DOP olarak kesti ve size kalan 550 metrekarelik yeni imar parselini konut alanı yerine "pazar yeri ve park alanı" içinde tahsis etti. Hem arsanızın neredeyse yarısı kesilmiş hem de kalan kısmına inşaat yasağı konulmuş olur; bu işleme karşı iptal ve tazminat yoluna gidilebilir.
Bekleme süresinde emlak vergisi ödenir mi?
İmar planında yeşil alan, park, yol veya okul gibi kamu hizmetine ayrıldığı için üzerinde yapı yapılması yasaklanan arsalar için önemli bir vergi koruması vardır. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu'nun 30. maddesine göre, kanunlar veya diğer kamu düzeni koyan mevzuatla tasarrufu kısıtlanan bina, arsa ve arazilerin vergisi, kısıtlamanın devam ettiği sürece onda dokuz (9/10) oranında tecil edilir (ertelenir).
Yani arsanız imar planında park veya okul alanında kaldığı sürece emlak vergisinin sadece onda birini (1/10) ödersiniz. Belediyeye bir dilekçe ve imar durumu belgesiyle başvurarak kısıtlılık indirimi uygulanmasını ve geçmişte tam alınan vergilerin düzeltilmesini talep edebilirsiniz. Arsanızın imar planındaki durumu için bir avukatla görüşün.
Sık sorulan sorular
Arsamın bir kısmı yola veya parka gidiyor, kalan kısmına inşaat yapabilir miyim?
Arsanızın yola veya parka ayrılan kısmından sonra geriye kalan bölümü, imar yönetmeliğindeki asgari parsel büyüklüğü ve çekme mesafesi şartlarını sağlıyorsa belediyeye terk veya ifraz işlemi yapılarak kalan kısma inşaat ruhsatı alınabilir. Kalan kısım tek başına inşaat yapmaya elverişli değilse, taşınmazın tamamı yönünden mülkiyet hakkınız kısıtlanmış sayılır.
Arsayı imar planında park alanı olduğunu bilerek satın aldım; yine de dava açabilir miyim?
Evet. Mülkiyet hakkı taşınmaza bağlı aynî bir haktır. Taşınmazı imar planı onaylandıktan sonra satın almış olmanız, beş yıllık yasal kamulaştırma süresi dolmuşsa hukuki el atma nedeniyle başvuru ve dava hakkınızı ortadan kaldırmaz.
Dava açtığımda arsamın değeri neye göre hesaplanır?
Kamulaştırmasız hukuki el atma davalarında arsanızın değeri "park veya yeşil alan" olduğu varsayılarak değil, imar kısıtlaması olmasaydı çevresindeki komşu imarlı parseller gibi konut veya ticaret imarlı bir arsa olarak kaç liraya satılabileceği (emsal karşılaştırması) üzerinden hesaplanır.
İmar planında park veya okul alanına ayrılan arsamı başkasına satabilir miyim?
Evet, imar planındaki kamu alanı tahsisi tapu kütüğüne satışı engelleyen bir tedbir koymaz; arsanızı tapuda istediğiniz zaman üçüncü bir kişiye satabilir veya devredebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve uygulama değişebilir; kendi durumunuz için bir avukatla görüşün. Son güncelleme: 16 Kasım 2026.




