İnşaat · 6 dk. okuma

İskân (yapı kullanma izni) alınmayan binada daire sahiplerinin hakları

Müteahhidin projeye aykırı imalat yapması veya prim ve vergi borçlarını ödememesi nedeniyle binaya iskân (yapı kullanma izni) alınamıyorsa, daire sahipleri eksiklerin tamamlanmasını, iskân masraflarının tahsilini veya uğradıkları değer kaybını talep edebilir. İskân alınmadan kat irtifakı tapusu kat mülkiyetine çevrilemez.

Yeni tamamlanmış bir apartmanın gün ışığı alan travertin taşlı giriş holü
  • Yapı kullanma izin belgesi (iskân), binanın ruhsata ve onaylı projesine uygun olarak tamamlandığını gösteren resmi belediye belgesidir.
  • İskân alınamayan binalarda tapular kat irtifakı (veya arsa payı) aşamasında kalır; kat mülkiyetine geçiş yapılamaz ve taşınmazın satış ile kredi değerinde kayıp yaşanır.
  • Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa, binayı iskân alınabilir vaziyette eksiksiz tamamlamak ve iskân belgesini almak müteahhidin yükümlülüğüdür.
  • Daire sahipleri ve arsa sahipleri, müteahhide karşı iskânın alınması için nama ifaya izin, masraf ve değer kaybı tazminatı davası açabilir.

İskân (yapı kullanma izin belgesi) nedir ve neden şarttır?

Bir inşaatın kaba ve ince işçiliğinin bitmiş olması, dairelerin kapılarının takılıp içine eşya konulabilmesi binanın hukuken tamamlandığı anlamına gelmez. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 30. maddesine göre, yapının tamamen bittiği takdirde tamamının, kısmen kullanılması mümkün kısımları tamamlandığı takdirde ise bu kısımlarının kullanılabilmesi için inşaat ruhsatını veren belediye veya valilikten yapı kullanma izni (iskân) alınması zorunludur.

Belediye teknik ekipleri binaya gelerek inşaatın onaylı mimari ve statik projeye, deprem yönetmeliğine, yangın merdiveni ve sığınak kurallarına, otopark ve asansör standartlarına uygun yapılıp yapılmadığını yerinde denetler. Ayrıca müteahhidin bu inşaatla ilgili Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) ilişiksizlik belgesi ve vergi dairesine borcu bulunmadığı kontrol edilir. Tüm şartlar tamamsa yapı kullanma izin belgesi düzenlenir.

Örneğin Antalya Kepez'de yeni bitmiş bir apartmandan daire aldınız, müteahhit size anahtarı teslim etti ve hemen taşındınız. Ancak belediye kayıtlarında binanın yapı kullanma izni alınmamışsa, oturduğunuz bina hukuken hala devam eden bir şantiye statüsündedir.

Kat irtifakı ile kat mülkiyeti arasındaki fark nedir?

Daire alıcılarının en sık yanıldığı nokta, ellerindeki kat irtifakı tapusunu kat mülkiyeti tapusu sanmalarıdır. İnşaat henüz başlamadan veya devam ederken proje üzerinden kurulan tapuya kat irtifakı denir. Kat irtifakı, arsa üzerinde yapılacak binadaki belirli bir bağımsız bölümün ileride size ait olacağını gösteren geçici bir aşamadır.

Bina tamamlanıp belediyeden yapı kullanma izin belgesi (iskân) alındığında ise 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'nun (KMK) 12 ve 14. maddeleri uyarınca kat irtifakı kat mülkiyetine çevrilir. İskân belgesi alınmadan tapuda kat mülkiyetine geçilmesi hukuken mümkün değildir.

İskânı olmayan ve kat irtifakında kalan bir dairede yaşayacağınız başlıca sorunlar şunlardır:

  • Değer kaybı ve kredi engeli: Birçok banka, iskânı alınmamış veya projeye aykırı olduğu için iskân alamayan dairelere konut kredisi vermez ya da ekspertiz değerini düşük tutar. Bu da daireyi satmak istediğinizde piyasa değerinin altında kalmasına yol açar.
  • Şantiye aboneliği ve yüksek fatura riski: İskân alınmayan binalarda elektrik ve su abonelikleri bireysel mesken tarifesi yerine şantiye tarifesi üzerinden kalabilir veya geçici aboneliklerle yürütülür; bu durum fatura birim fiyatlarını artırır.
  • Yapı ruhsatının süresi ve yıkım/ceza riski: İmar Kanunu m. 29 uyarınca yapıya iki yıl içinde başlanması ve beş yıl içinde inşaatın bitirilip iskân alınması gerekir. Ruhsat yenilenmezse veya projeye aykırı kaçak bölümler varsa belediye tarafından yapı tatil tutanağı, para cezası ve yıkım işlemleri uygulanabilir.

Örneğin yatırım amacıyla aldığınız daireyi üç yıl sonra banka kredisi kullanacak bir alıcıya satmak üzere anlaştınız. Bankanın gönderdiği gayrimenkul değerleme uzmanı (eksper), binanın iskânının olmadığını ve çatı katında projeye aykırı büyütme yapıldığını raporlayınca banka krediyi reddedebilir ve satışınız iptal olabilir.

İskân neden alınamaz? Uygulamada en sık çıkan üç engel

Bir binanın tamamlanmış görünmesine rağmen yıllarca iskân alamamasının arkasında çoğunlukla müteahhitten kaynaklanan üç temel neden yatar:

1. Onaylı projeye aykırı imalatlar

Müteahhit daha fazla daire veya metrekare kazanmak amacıyla ortak sığınağı daireye çevirmiş, çatı eğimini yükseltip dubleksleri büyütmüş, bahçe çekme mesafelerini ihlal etmiş veya otopark alanını dükkana katmış olabilir. Belediye ekipleri kontrole geldiğinde bina onaylı projesine uymadığı için iskân vermez.

2. SGK prim borçları, vergi ve harçlar

İnşaatta çalışan işçilerin sigorta primleri ödenip SGK'dan "ilişiksizlik belgesi" alınmadan ve belediyeye ödenmesi gereken iskân harçları, otopark ve altyapı katılım bedelleri yatırılmadan yapı kullanma izni düzenlenmez. Müteahhit mali sıkıntıya girdiğinde bu borçları ödemeden binayı terk edebilir.

3. Eksik bırakılan ortak alanlar ve teknik tesisatlar

Dairelerin içi bitmiş olsa bile asansörün tescil belgesinin alınmaması, yangın merdiveni kapılarının veya yangın söndürme sisteminin yapılmaması, çevre düzenlemesinin ve istinat duvarlarının eksik bırakılması iskân alınmasını engeller.

Örneğin oturduğunuz apartmanda bütün daireler dolu ve herkes içinde yaşıyor; ancak müteahhit asansör ruhsatını almadığı ve SGK'ya olan 800 bin TL'lik prim borcunu ödemediği için belediye dosyayı bekletiyor ve hiçbir daire kat mülkiyetine geçemiyor.

İskânı almak kimin görevidir?

Gerek kat karşılığı inşaat sözleşmelerinde gerekse müteahhitten yapılan daire satışlarında kural çok nettir: Sözleşmede açıkça aksi kararlaştırılmamışsa, binayı imara, projeye ve ruhsata uygun olarak inşa etmek ve yapı kullanma izin belgesini (iskânı) alarak teslim etmek müteahhidin asli borcudur.

Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre, eser sözleşmesinde müteahhit eseri hukuken ve fiilen kullanmaya elverişli şekilde teslim etmekle yükümlüdür. İskânı alınmamış bir bina hukuken ayıplı ve eksik bırakılmış sayılır. Müteahhit "ben binayı yaptım, daireleri teslim ettim, iskân harcını da daire sahipleri ödesin" diyemez; meğerki imzaladığınız sözleşmede iskân harç ve masraflarının alıcıya veya arsa sahibine ait olacağı açıkça yazılmış olsun. Sözleşmede iskân harcının alıcıya ait olduğu yazsa bile, binayı iskân alınabilir teknik uygunluğa getirmek ve SGK borçlarını temizlemek yine müteahhidin görevidir.

Örneğin müteahhitle imzaladığınız satış sözleşmesinde "iskân harcı alıcıya aittir" şeklinde bir madde var. Siz belediyeye harcı yatırmaya hazırsınız; ancak müteahhit binanın yangın tesisatını eksik yaptığı ve SGK ilişiksizlik belgesini getirmediği için belediye başvurunuzu kabul etmiyor. Bu engelleri ortadan kaldırma sorumluluğu tamamen müteahhide aittir.

Müteahhit iskânı almıyorsa arsa ve daire sahipleri ne yapabilir?

Müteahhit binayı bitirip gittiği veya oyaladığı halde iskânı almıyorsa, binanın durumuna göre başvurulabilecek hukuki yollar şunlardır:

Nama ifaya izin ve masrafların tahsili davası

Binada projeye aykırılık yoksa veya giderilebilir nitelikte eksikler varsa, arsa sahipleri ya da daire alıcıları mahkemeye başvurarak nama ifaya izin (işin müteahhit hesabına kendileri tarafından tamamlanmasına yetki verilmesini) ve iskânın alınması için gereken eksik imalat, SGK borcu, harç ve masraf tutarlarının hesaplanarak müteahhitten tahsilini isteyebilir (TBK m. 113). Böylece mahkeme kararıyla müteahhidin imzasına ihtiyaç duymadan belediye ve resmi kurumlarda iskân işlemlerini yürütecek yetkiyi alırsınız.

Projeye uygun hale getirme veya tadilat projesi

İskânın alınamama nedeni müteahhidin yaptığı projeye aykırı bir imalatsa, önce bu aykırılığın belediyeden alınacak bir tadilat ruhsatı ile yasal hale getirilip getirilemeyeceğine bakılır. İmar planı ve yönetmelikler tadilata izin vermiyorsa, projeye aykırı kısmın yıkılarak veya düzeltilerek onaylı projeye uygun hale getirilmesi talep edilir.

Değer kaybı ve tazminat davası

Binadaki imara aykırılığın giderilmesi imkânsızsa ve bu yüzden binaya hiçbir şekilde iskân alınamıyorsa, daire alıcıları dairelerinin iskânsız kalması nedeniyle uğradığı değer kaybını (bedel indirimini) ve ödedikleri fazla elektrik-su faturaları gibi zararları müteahhitten tazminat olarak isteyebilir.

Örneğin müteahhit binanın ortak alanlarını ve asansör tescilini tamamlamadan ortadan kayboldu. Bilirkişi incelemesiyle eksik işlerin, asansör ruhsatının ve iskân masraflarının toplam 650 bin TL tuttuğu belirlendiğinde, mahkemeden hem bu tutarın müteahhitten tahsilini hem de iskân başvurusunu müteahhit adına yapma yetkisini talep edebilirsiniz.

Zamanaşımı ve arsa sahiplerinin alabileceği önlemler

İskân alınmaması, hukuken eksik ifa (eserin tamamlanmamış olması) niteliğindedir. Müteahhit iskân belgesini alıp binayı hukuken eksiksiz teslim etmediği sürece edimini tam olarak yerine getirmiş sayılmaz. Tüketicinin müteahhitten satın aldığı dairelerde teslimden itibaren beş yıllık zamanaşımı ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde TBK m. 147/6 kapsamındaki beş yıllık zamanaşımı süreleri göz önünde bulundurulmalı, hak kaybı yaşamamak için gecikmeden ihtarname ve dava yoluna başvurulmalıdır.

Arsa sahipleri için en güçlü koruma ise sözleşme aşamasında kurulur: Kat karşılığı inşaat sözleşmesi yapılırken müteahhide düşen son bir veya iki dairenin tapu devri mutlaka yapı kullanma izninin (iskânın) alınması ve kat mülkiyetine geçilmesi şartına bağlanmalıdır. Müteahhit son tapuyu alabilmek için iskânı kendi eliyle alıp getirmek zorunda kalır. İskân alınmayan binanızdaki haklarınız için bir avukatla görüşün.

Sık sorulan sorular

Müteahhit iflas etti veya şirketi kapattı; daire sahipleri kendi cebinden para toplayıp iskân alabilir mi?

Binada imara ve projeye aykırı bir durum yoksa, kat malikleri belediye ve SGK'daki borçları ve eksikleri kendi aralarında karşılayarak iskân alabilir ve ödedikleri bu bedeller için müteahhide rücu davası veya icra takibi başlatabilirler. İşlemleri yürütebilmek için müteahhidin imzası gereken adımlarda mahkemeden yetki (nama ifa izni) alınması gerekir.

Binada sadece bir komşunun yaptığı kaçak balkon veya teras kapatma yüzünden tüm binaya iskân verilmiyorsa ne yapılır?

Belediye tek bir bağımsız bölümdeki projeye aykırılık nedeniyle dahi tüm binanın iskânını bekletebilir. Bu durumda diğer kat malikleri, projeye aykırı değişiklik yapan komşuya karşı sulh hukuk mahkemesinde projeye uygun eski hale getirme davası açarak engeli ortadan kaldırabilir.

Bireysel iskân (ferdi iskân) nedir, müteahhit genel iskânı aldıysa benim ne yapmam gerekir?

Müteahhit binanın tamamı için belediyeden genel iskân raporunu aldıktan sonra, her daire sahibi kendi bağımsız bölümü için belediyeye ve tapu müdürlüğüne başvurarak ferdi iskân ve kat mülkiyeti tapusunu çıkarabilir. Asıl önemli ve zor olan aşama, müteahhidin genel yapı kullanma izin belgesini almasıdır.

İskânsız daireyi satın alırken nelere dikkat etmeliyim?

Satın almadan önce ilgili belediyenin imar müdürlüğünden binanın dosyasını kontrol edin. Binanın neden iskân alamadığını (sadece harç ve SGK borcu yüzünden mi, yoksa yıkım gerektiren ağır bir imar aykırılığı veya yapı tatil tutanağı yüzünden mi) öğrenmeden kapora vermeyin ve tapu devri yapmayın.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve uygulama değişebilir; kendi durumunuz için bir avukatla görüşün. Son güncelleme: 16 Kasım 2026.

Okumaya devam edin.

Bu yazı sizin durumunuza ne kadar uyuyor? Konuşalım.

(0242) 244 54 20 · Arayın ↗
Arayın