Kısaca
- Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki bir taşınmazda her hissedar, pay oranı ne kadar küçük olursa olsun ortaklığın giderilmesini isteyebilir.
- Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; anlaşma sağlanamazsa taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde dava açılır.
- Mahkeme öncelikle taşınmazın aynen bölünerek (taksim) paylaştırılıp paylaştırılamayacağını araştırır; imar ve yüzölçümü kuralları buna izin vermiyorsa satışa karar verir.
- Satış işlemleri UYAP Elektronik Satış Portalı üzerinden açık artırma usulüyle yapılır ve elde edilen para hissedarlara tapudaki payları oranında dağıtılır.
Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası nedir ve kimler açabilir?
Bir taşınmazın birden fazla kişiye ait olması, zamanla kullanım ve yönetim sorunlarını beraberinde getirir. Hissedarlardan biri yeri kiraya vermek isterken diğeri satmak isteyebilir veya bir hissedar taşınmazı tek başına kullanıp diğerlerine hiçbir gelir ödemeyebilir. Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 698. maddesine göre, hukuki bir işlem gereğince veya taşınmazın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir.
Bu davayı açmak için çoğunluk hissesine sahip olmak gerekmez. Tapuda binde bir oranında payı bulunan bir hissedar bile ortaklığın sonlandırılması için tek başına başvuruda bulunabilir. Davanın kabul edilebilmesi için tapuda kayıtlı tüm paydaşların veya mirasçıların davada yer alması şarttır. Paydaşlardan biri vefat etmişse, onun mirasçılık belgesi çıkarılarak tüm mirasçıları davaya dahil edilir.
Örneğin Antalya Kepez'de dedenizden kalan bir tarlada sekiz kuzen hissedar olduğunuzu ve sizin payınızın sadece on altıda bir olduğunu düşünün. Diğer yedi hissedar tarlanın satılmasına karşı çıksa bile, tek başınıza arabuluculuk ve dava sürecini başlatarak ortaklığın bitirilmesini talep edebilirsiniz.
Dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk aşaması
1 Eylül 2023 tarihinden itibaren ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartı haline gelmiştir. Doğrudan sulh hukuk mahkemesinde dava açılırsa, mahkeme arabuluculuk şartı yerine getirilmediği için davayı usulden reddeder.
Arabuluculuk süreci, hissedarların mahkeme ve ihale masraflarına girmeden kendi aralarında anlaşması için önemli bir fırsattır. Toplantıda hissedarlar taşınmazı kendi aralarında fiilen bölebilir, hisselerini birbirlerine devredebilir veya taşınmazı dışarıdan bir alıcıya piyasa değerinden satarak parasını paylaşma konusunda uzlaşabilirler. Arabuluculuk sonunda imzalanan anlaşma belgesi, taraflar ve avukatları ile arabulucu tarafından birlikte imzalandığında veya sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alındığında mahkeme kararı gücündedir.
Örneğin miras kalan iki daire ve bir dükkan için üç kardeş arabuluculuk masasına oturduğunuzda, ihale yoluyla satışta değer kaybı yaşamamak adına her birinizin bir taşınmazı alması ve aradaki değer farkının nakit olarak denkleştirilmesi yönünde anlaşma tutanağı imzalayabilirsiniz. Bu tutanakla tapuda devir işlemlerini gerçekleştirebilirsiniz.
Aynen taksim mi, satış yoluyla ortaklığın giderilmesi mi?
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde dava açılır. TMK 699 uyarınca paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir. Kanun önceliği aynen taksime, yani taşınmazın parçalara ayrılarak her hissedara müstakil bir tapu verilmesine tanımıştır. Taraflardan sadece biri bile aynen bölünme talep ederse, hakim bu ihtimali araştırmak zorundadır.
Mahkeme, taşınmazın aynen bölünüp bölünemeyeceğini anlamak için ilgili belediyeden ve kurumlar üzerinden imar durumunu sorar, yerinde keşif yapar ve fen bilirkişisinden rapor alır. Taşınmazın önemli bir değer kaybına uğramadan, imar mevzuatındaki asgari parsel büyüklüklerine veya tarım arazilerindeki bölünemez büyüklük sınırlarına uygun şekilde her hissedara düşecek biçimde ayrılması mümkünse aynen taksime karar verilir. Böylesi bir durumda bölünen parçaların değerleri birbirine denk düşmezse, eksik değerdeki parçaya para eklenerek (ivaz ilavesiyle) denkleştirme sağlanır.
Ancak uygulamada tek bir apartman dairesinin, dükkanın veya çok sayıda hissedarı bulunan küçük bir arsanın aynen bölünmesi imar kuralları gereği çoğu zaman mümkün olmaz. Birden fazla bağımsız bölüm varsa ve bağımsız bölüm sayısı paydaş sayısına denk geliyor ya da kat mülkiyeti kurulabiliyorsa aynen paylaşım yapılabilir; aksi halde mahkeme ortaklığın satış yoluyla giderilmesine hükmeder.
Örneğin dört hissedarı bulunan tek bir konutun dörde bölünmesi mümkün olmadığı için mahkeme doğrudan satış kararı verir. Buna karşılık, dört kardeşin eşit hissedar olduğu sekiz daireli bir apartmanda, dairelerin değerleri belirlenip aradaki farklar para ile denkleştirilerek her kardeşe ikişer daire düşecek şekilde kat mülkiyeti kurulması ve aynen taksim yapılması istenebilir.
Taşınmazın üzerinde ev veya ağaç varsa ne olur (muhdesat iddiası)?
Hisseli arsalarda ve tarlalarda en sık çıkan tartışma, arsa üzerindeki binayı kimin yaptığı veya meyve ağaçlarını kimin diktiğidir. Hukukta arazi üzerindeki bu yapı ve ağaçlara muhdesat denir. Kural olarak arazi üzerindeki yapılar ve ağaçlar arzın bütünleyici parçası sayılır ve arazi kiminse ona ait kabul edilir. Ancak hissedarlardan biri kendi cebinden para harcayarak arsaya bir ev yapmışsa, satış sırasında bu evin değerinin de diğer hissedarlara dağıtılması hakkaniyete aykırı olur.
Ortaklığın giderilmesi davasında hissedarlardan biri "bu evi ben yaptım, ağaçları ben diktim" diyerek muhdesat iddiasında bulunursa, diğer tüm paydaşlar bu durumu açıkça kabul ettiği takdirde bilirkişi arzın (toprağın) değerini ve üzerindeki evin değerini ayrı ayrı hesaplar. Satış sonunda elde edilen bedelden evin oranına düşen kısım evi yapan hissedara ayrılır, kalan arsa bedeli ise tüm hissedarlara payları oranında dağıtılır.
Diğer hissedarlar bu iddiayı kabul etmezse, sulh hukuk mahkemesi muhdesat iddiasında bulunan tarafa asliye hukuk mahkemesinde muhdesatın aidiyetinin tespiti davası açması için uygun bir süre verir. Bu tespit davası sonuçlanana kadar ortaklığın giderilmesi davası bekletilir.
Örneğin Varsak'ta dört kardeşin hissedar olduğu bir arsanın bir köşesine on yıl önce kendi birikiminizle tek katlı bir ev yaptınız. Kardeşlerinizden biri ortaklığın giderilmesi davası açıp evin babadan kaldığını iddia ederek muhdesatınızı kabul etmezse, mahkemenin verdiği süre içinde asliye hukuk mahkemesinde dava açarak inşaat faturaları, abonelik kayıtları ve tanıklarla evi kendinizin yaptığını kanıtlamanız gerekir.
Satış işlemi ve elektronik ihale süreci nasıl yürür?
Mahkemenin verdiği satış kararı kesinleştikten sonra dosya satış memurluğuna gönderilir. Satış memurluğu öncelikle taşınmazın güncel piyasa değerini belirlemek üzere yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırır. Belirlenen bu kıymet takdir raporu tüm hissedarlara tebliğ edilir. Taşınmazın değerinin düşük belirlendiğini düşünen hissedarlar, raporun kendilerine tebliğinden itibaren yedi gün içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak kıymet takdirine itiraz edebilir.
Değer kesinleştikten sonra satış ilanı hazırlanır ve açık artırma UYAP Elektronik Satış Portalı üzerinden elektronik ortamda gerçekleştirilir. Birinci artırmada taşınmazın satılabilmesi için teklif edilen bedelin, taşınmazın belirlenen muhammen değerinin yüzde ellisini ve satış masraflarını geçmesi şarttır. Birinci ihalede alıcı çıkmazsa ikinci artırma yapılır.
İhaleye dışarıdan üçüncü kişiler katılabileceği gibi, hissedarlar da katılıp taşınmazı satın alabilirler. Hissedarların ihaleye girerken önemli bir avantajı vardır: Payı yeterliyse teminat yatırmadan ihaleye katılabilir ve ihale kendisinde kalırsa taşınmazın bedelinin tamamını değil, yalnızca diğer hissedarların paylarına düşen kısmı ve masrafları ödeyerek tapunun tamamını kendi üzerine alabilir. Ayrıca tüm hissedarlar oybirliğiyle anlaşırsa, satışın dışarıya kapalı olarak sadece paydaşlar arasında yapılması da istenebilir (TMK 699/3).
Örneğin üç kardeşin eşit paylı olduğu 6 milyon TL değerindeki bir dairenin satış ihalesine katıldınız ve daireyi ihalede 6 milyon TL'ye siz aldınız. Zaten üçte bir hisse sahibi olduğunuz için kendi payınıza düşen 2 milyon TL'yi ödemezsiniz; mahsuplaşma yapılarak diğer iki kardeşin payı olan 4 milyon TL'yi ve ihale damga vergisi, KDV ve tapu harcı gibi masrafları yatırıp dairenin tek maliki olursunuz.
Dava ve satış masraflarını kim öder?
Ortaklığın giderilmesi davaları, niteliği itibarıyla taraflar için benzer sonuçlar doğuran (çift taraflı) davalardır. Bu davada "kazanan" ve "kaybeden" taraf ayrımı yapılmaz. Dava açılırken başvuru harcını, tebligat, keşif ve bilirkişi giderlerini davayı açan hissedar mahkeme veznesine avans olarak yatırır. Ancak dava sonunda mahkeme, yapılan tüm yargılama giderlerinin ve avukatlık ücretlerinin hissedarların tapudaki payları oranında paylaştırılmasına karar verir.
Satış aşamasına geçildiğinde yapılan kıymet takdiri, ilan ve satış memurluğu masrafları da satış sonunda elde edilen ihale bedelinden öncelikle düşülür veya davacının yatırdığı masraflar satış parası üzerinden kendisine ödenir. Dolayısıyla davayı açan kişi başlangıçta masrafları cebinden karşılasa da, süreç tamamlandığında diğer hissedarlar kendi paylarına düşen masraf kısmını ödemiş olur.
Örneğin dört eşit hissedarlı bir taşınmaz için davayı siz açtınız ve keşif, bilirkişi ve tebligatlar için toplam 30 bin TL masraf yaptınız. Dava bittiğinde bu 30 bin TL'nin yalnızca dörtte biri (7 bin 500 TL) sizin üzerinizde kalır; kalan 22 bin 500 TL diğer üç hissedardan payları oranında tahsil edilerek veya satış bedelinden kesilerek size ödenir.
Ortaklığın giderilmesi davası nasıl durdurulabilir veya ertelenebilir?
Taşınmazdaki bir hissedarın ortaklığın giderilmesi davası açmasını tamamen engelleyecek genel bir kural yoktur; ancak belirli durumlarda paylaşma talebi ertelenebilir veya taşınmazın dışarıya satışı önlenebilir:
- Paylaşmanın uygun olmayan zamana denk gelmesi: TMK 698/3 uyarınca, uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz; ancak bu durum uygulamada çok istisnai hallerde kabul edilir.
- Paylaşma hakkının sözleşmeyle sınırlandırılması: Hissedarlar kendi aralarında resmi şekle uygun bir sözleşme yaparak ortaklığı isteme hakkını en çok on yıl süreyle sınırlandırabilirler (TMK 698/2).
- Aile konutu şerhi veya intifa hakkı: Taşınmaz üzerinde intifa hakkı bulunması veya sağ kalan eşin TMK 652 kapsamında miras kalan aile konutunun kendisine özgülenmesini talep etmesi davanın seyrini değiştirebilir.
- Hisseleri satın almak: Davayı açan hissedarın payını arabuluculukta veya dava sırasında anlaşarak satın almak, taşınmazın açık artırmaya çıkmasını önlemenin en pratik yoludur.
Örneğin vefat eden eşinizden kalan ve birlikte yaşadığınız ev için diğer mirasçılar ortaklığın giderilmesi davası açtığında, sağ kalan eş olarak TMK 652 uyarınca miras payınıza mahsuben aile konutu üzerinde mülkiyet veya intifa hakkı tanınmasını isteyerek evin satılmasının önüne geçebilirsiniz. Hisseli taşınmazınızın paylaşımı veya satışı konusunda kendi durumunuz için bir avukatla görüşün.
Sık sorulan sorular
Tek bir hissedar diğerleri istemese bile taşınmazı sattırabilir mi?
Evet. Paydaşlardan her biri, hisse oranı ne kadar küçük olursa olsun ortaklığın giderilmesini talep etme hakkına sahiptir. Diğer hissedarların rızası aranmaz ve taşınmaz aynen bölünemiyorsa mahkeme satışa karar verir.
İhalede taşınmaz yok pahasına mı satılır?
Açık artırma, bilirkişinin belirlediği güncel piyasa değerinin (muhammen bedel) yüzde ellisinden ve satış masraflarından az olmamak üzere başlar. Elektronik satış sistemi sayesinde Türkiye'nin her yerinden alıcılar teklif verebildiği gibi, hissedarlar da ihaleye katılıp teklif vererek taşınmazın düşük bedelle gitmesini engelleyebilir.
Taşınmazın üzerinde haciz veya ipotek varsa ortaklığın giderilmesi davası açılabilir mi?
Evet, hisselerden biri veya tamamı üzerinde haciz ya da ipotek bulunması davanın açılmasına ve satış yapılmasına engel değildir. Taşınmaz satıldığında, borçlu hissedarın payına düşen satış parasından haciz veya ipotek alacaklısına ödeme yapılır.
Hissedarlardan biri yurt dışında yaşıyorsa veya adresi bilinmiyorsa dava nasıl yürür?
Davada tüm paydaşlara tebligat yapılması zorunludur. Yurt dışında yaşayan hissedarlara uluslararası tebligat kurallarına göre veya konsolosluk aracılığıyla tebligat çıkarılır; tüm araştırmalara rağmen adresi tespit edilemeyenler için ise ilanen tebligat yoluna gidilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve uygulama değişebilir; kendi durumunuz için bir avukatla görüşün. Son güncelleme: 16 Kasım 2026.




