Tapu · 7 dk. okuma

Önalım (şufa) hakkı: hissedar payını yabancıya sattıysa

Hisseli bir taşınmazda ortağınız kendi payını dışarıdan birine sattığında, önalım hakkınızı kullanarak o payı aynı şartlarla devralabilirsiniz. Bu hakkı kullanmak için kanundaki hak düşürücü süreleri kaçırmamanız ve satış bedelini mahkeme veznesine yatırmanız gerekir.

Antalya kırsalında alçak bir kuru taş duvarla bölünmüş zeytinli bir tarla
  • Paylı mülkiyette bir hissedar payını dışarıdan üçüncü bir kişiye satarsa, diğer hissedarlar önalım hakkı ile bu payı satın alabilir (TMK 732).
  • Önalım hakkı yalnızca satış işlemlerinde geçerlidir; bağış, takas, icra ihalesi veya hissedarların kendi aralarındaki devirlerde kullanılamaz (TMK 733).
  • Satış noterden bildirildiyse üç ay, bildirilmediyse satış tarihinden itibaren her halde iki yıl içinde dava açılmalıdır (TMK 733).
  • Davanın kabul edilmesi için hakimin belirlediği süre içinde satış bedelini ve tapu giderlerini mahkemenin gösterdiği yere nakden yatırmanız şarttır (TMK 734).

Önalım (şufa) hakkı nedir ve sizi nasıl korur?

Hisseli bir tarla, arsa veya eviniz olduğunda tapuda paylı mülkiyet kuralları geçerlidir. Paylı mülkiyette her hissedar kendi payı üzerinde söz sahibidir. Ortağınız kendi payını size sormadan dışarıdan birine devredebilir. Tapu müdürlüğü satış sırasında diğer hissedarların iznini aramaz. Ancak kanun, taşınmazın içine tanımadığınız kişilerin girmesini önlemek için size özel bir yetki tanır.

TMK 732 uyarınca, paylı mülkiyette bir paydaş kendi payının tamamını ya da bir kısmını paydaş olmayan üçüncü bir kişiye satarsa, diğer paydaşlar önalım hakkını kullanarak o payı aynı koşullarla alabilir. Halk arasında bu hakka şufa hakkı denir. Bu hak sayesinde, dışarıdan alıcı olan kişiye "ortağım payını sana satmış ama öncelik bende, aynı bedeli ödeyerek bu payı ben alıyorum" deme imkanınız doğar.

Örneğin Antalya Kepez bölgesinde kardeşlerinizle ortak olduğunuz hisseli bir zeytinlik var. Kardeşlerinizden biri nakit ihtiyacı yüzünden kendi payını hiç tanımadığınız bir emlak yatırımcısına sattı. Zeytinliğe yabancı birinin girmesini ve sizinle ortak olmasını istemiyorsanız, TMK 732 kapsamındaki önalım hakkınızı devreye sokabilirsiniz. Böylece yatırımcının ödediği bedeli ve masrafları karşılayarak o payı kendi adınıza tescil ettirebilirsiniz.

Bu hak tapuda paydaş olduğunuz anda kendiliğinden var olur. Tapu kütüğüne önceden ayrı bir şerh koymanıza gerek yoktur. Pay oranınızın büyüklüğü de fark yaratmaz. Taşınmazdaki payınız çok küçük olsa bile, dışarıya satılan büyük bir payı alma hakkınız bulunur.

Önalım hakkı hangi devirlerde doğar, hangilerinde doğmaz?

Tapuda yapılan her el değiştirme işlemi size dava açma imkanı vermez. TMK 733 hükmüne göre önalım hakkı yalnızca satış işlemlerinde doğar. Karşı tarafın taşınmaz payını para karşılığında devralmış olması gerekir. Satış dışındaki hukuki işlemlerde bu yola başvuramazsınız.

Kanunun açıkça dışarıda bıraktığı durumlar şunlardır:

  • Paydaşlar arasındaki satışlar: Hissedarlardan biri payını dışarıdan üçüncü bir kişiye değil de yine tapuda kayıtlı başka bir hissedara satarsa önalım hakkı doğmaz. Çünkü taşınmaza yabancı biri girmemiştir.
  • Bağış (hibe) işlemleri: Hissedar kendi payını bedelsiz olarak bir yakınına veya herhangi bir kişiye bağışlarsa bu hak kullanılamaz.
  • Trampa (takas) işlemleri: Payın para yerine başka bir mal, arsa, daire veya araç ile değiştirilmesi halinde önalım iddiasında bulunulamaz.
  • Cebri artırma (icra ihalesi): Borç yüzünden icra dairesi aracılığıyla yapılan açık artırma satışlarında TMK 733 gereğince önalım hakkı kapalıdır.

Örneğin hissedar olduğunuz bir apartman dairesinde ortağınız kendi payını tapuda satış göstererek değil, bağış yoluyla çocuğuna devretti. Tapu senetlerinde işlem türü bağış olarak yazıldığı için TMK 733 uyarınca önalım davası açamazsınız. Benzer şekilde ortağınız borcunu ödeyemediği için payı icradan satışa çıktı ve üçüncü bir kişi ihaleden bu payı aldı. Cebri artırma söz konusu olduğundan yine önalım hakkınızı kullanamazsınız. Bunun yerine doğrudan icra ihalesine katılıp pey sürerek payı almanız gerekirdi.

Bazen taraflar sizin dava açmanızı engellemek için gerçekte para karşılığı yaptıkları satışı tapuda bağış veya trampa gibi gösterebilir. Böyle bir danışıklı işlem olduğunu somut delillerle kanıtlamanız halinde durum değişebilir, ancak gerçek bağış ve takaslarda dava yolu kapalıdır.

Hak düşürücü süreler: üç ay ve iki yıl kuralı

Hisseli tapuda payın satıldığını öğrendiğinizde süreyi doğru hesaplamalısınız. TMK 733 maddesi bu konuda iki net süre belirlemiştir: üç ay ve iki yıl. Bu süreler zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir. Yani süre geçtiği anda hakkınız tamamen ortadan kalkar ve hakim bunu kendiliğinden dikkate alır.

Kanuna göre satış işlemi, alıcı veya satıcı tarafından diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirilir. Eğer size noterden resmi bir ihtarname veya bildirim tebliğ edilirse, bildirimin elinize ulaştığı tarihten itibaren üç ay içinde davanızı açmanız gerekir. Bildirim noterden yapılmadıysa, satışı komşudan duymanız, mesajla öğrenmeniz veya tapuda tesadüfen görmeniz üç aylık süreyi başlatmaz.

Satışı yapan veya alan kişi size noterden hiçbir bildirim göndermemiş olabilir. Bu durumda TMK 733 uyarınca önalım hakkı her halde satışın üzerinden iki yıl geçmekle düşer. Tapudaki resmi satış tarihinden itibaren iki yıl dolduğunda, "ben satışı yeni duydum, bana noterden haber verilmedi" deseniz bile dava açma şansınız kalmaz.

Örneğin ortak olduğunuz bir arsadaki diğer hissedar, payını üçüncü bir kişiye sattı. Alıcı, satıştan hemen sonra noter aracılığıyla size resmi bir bildirim gönderdi. Tebligatı aldığınız günden başlayarak üç ay içinde mahkemeye başvurmazsanız hakkınız düşer. Eğer alıcı noterden bildirim göndermeyi ihmal ettiyse ve siz satışı tapu kayıtlarını kontrol ederken fark ettiyseniz, tapudaki satış gününden itibaren iki yıl dolmadan davanızı açabilirsiniz. İki yıl geçtikten sonra öğrendiyseniz artık önalım talebinde bulunamazsınız.

Dava nasıl açılır ve satış bedeli nasıl yatırılır?

Önalım hakkı tapu müdürlüğüne dilekçe verilerek veya alıcıya ihtar çekilerek kullanılamaz. Bu hakkı kullanmanın tek yolu dava açmaktır. TMK 734 uyarınca dava, payı satan eski ortağınıza değil, payı satın alan üçüncü kişiye karşı açılır. Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Siz başka bir şehirde yaşasanız bile davanızı tarlanın, arsanın veya evin kayıtlı olduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açmanız gerekir.

Dava sürecindeki en önemli aşama paranın yatırılmasıdır. TMK 734 hükmüne göre davacı, hakimin belirlediği süre içinde satış bedelini ve alıcıya düşen tapu giderlerini hakimin gösterdiği yere yatırmak zorundadır. Bu tutar vadeli senetle, çekle veya taksitle ödenemez; nakit olarak yatırılmalıdır. Hakim size kesin bir süre verir. Belirlenen süre içinde satış bedelini ve tapu giderlerini mahkemenin gösterdiği yere yatırmazsanız davanız doğrudan reddedilir.

Örneğin memleketinizdeki hisseli bir tarlanın payı dışarıdan üçüncü bir kişiye satıldı. Süresi içinde tarlanın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde alıcıya karşı davanızı açtınız. Yargılama sırasında hakim, tapudaki satış bedeli ile alıcının ödediği tapu harç ve giderlerini hesaplayıp mahkemenin gösterdiği banka hesabına yatırmanız için size süre verdi. Eğer bu parayı o süre içinde eksiksiz yatırmazsanız, davada tamamen haklı olsanız bile TMK 734 gereğince davanız reddedilir ve pay alıcıda kalır. Parayı zamanında yatırırsanız mahkeme payın tapusunun iptaline ve sizin adınıza tesciline karar verir.

Payını satacak hissedarlar ve üçüncü kişi alıcılar için notlar

Madalyonun diğer yüzünde payını satmak isteyen hissedarlar veya hisseli bir yerden pay satın almayı düşünen üçüncü kişiler vardır. Dışarıdan hisseli tapu alırken veya satarken bazı adımları atlamak ileride maddi kayıplara yol açabilir.

Hisseli taşınmazlarda payını satmak isteyen paydaş, önce diğer paydaşlara teklif ederse ileride önalım davası riskini azaltır. Diğer ortaklarınız payı almak istemiyorsa, önalım hakkından önceden vazgeçme işlemi yapılabilir. Ancak kanuna göre önalım hakkından önceden vazgeçme resmi şekilde yapılmalıdır. Adi yazılı bir kağıda "hakkımdan vazgeçiyorum" yazıp imzalamak önceden feragat için yeterli değildir.

Üçüncü bir kişi olarak hisseli bir yerden pay satın aldığınızda ise ilk yapmanız gereken iş, TMK 733 uyarınca diğer tüm hissedarlara noter aracılığıyla satışı bildirmektir. Noter bildirimi yapmazsanız iki yıl boyunca dava tehdidi altında kalırsınız. Noterden bildirim yaptığınızda ise diğer paydaşların dava açma süresini üç aya indirmiş olursunuz.

Ayrıca tapuda harç az çıksın diye satış bedelini gerçekte ödediğiniz paradan daha düşük göstermek büyük bir hatadır. Diğer hissedar önalım davası açtığında, kural olarak tapuda resmi olarak yazan satış bedelini ve tapu giderlerini yatırarak payı elinizden alır.

Örneğin bir birikiminizle hisseli bir arsadan üçüncü kişi olarak pay satın aldınız. Satıcıya elden yüksek bir tutar ödediniz ama tapuda harç masrafından kaçınmak için bedeli çok düşük gösterdiniz, üstelik diğer hissedarlara noterden bildirim de göndermediniz. Aradan aylar geçtikten sonra diğer hissedarlardan biri önalım davası açtı. Davacı hissedar tapuda görünen düşük bedeli ve tapu giderlerini mahkemenin gösterdiği yere yatırarak payı sizden alabilir. Gerçekte fazladan ödediğiniz parayı kanıtlamak ve geri almakta ciddi güçlük yaşarsınız.

Önalım davası ile ortaklığın giderilmesi davası arasındaki fark

Hisseli bir taşınmazda yabancı biriyle ortak olmak istemediğinizde önünüzde iki farklı yol bulunur: önalım davası veya ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası. Bu iki dava birbirinden tamamen farklı sonuçlar doğurur.

Önalım davası açtığınızda, satılan payı parasını ödeyerek siz satın alırsınız ve taşınmazdaki payınız büyür. Ancak yeni payı satın alacak nakit paranız olmayabilir. Ya da diğer hissedarlarla artık hiçbir şekilde bir arada kalmak istemeyebilirsiniz. İşte önalım davası açmak istemeyen veya ortaklıktan tamamen çıkmak isteyen paydaş için diğer yol ortaklığın giderilmesi davasıdır.

Ortaklığın giderilmesi davasında taşınmaz bölünebiliyorsa paylaştırılır, bölünemiyorsa mahkeme kanalıyla açık artırmada satılır ve herkes payı oranında parasını alır. Bu davayı açmak için üç ay veya iki yıl gibi bir süre sınırlaması yoktur; ortaklık devam ettiği sürece her zaman talep edilebilir. Ancak ortaklığın giderilmesi davasından önce arabulucuya başvurmak 1 Eylül 2023'ten beri zorunludur. Arabuluculuk sürecini tamamlamadan doğrudan dava açarsanız mahkeme davanızı usulden reddeder.

Örneğin miras kalan hisseli bir evde kardeşiniz payını üçüncü bir kişiye sattı. Sizin bu payı geri alacak nakit birikiminiz yok, üstelik yeni alıcıyla da anlaşamıyorsunuz. Bu durumda önalım davası açıp bedel yatırmak yerine, 1 Eylül 2023 tarihinden beri zorunlu olan arabulucuya başvurarak ortaklığın giderilmesi sürecini başlatabilirsiniz. Arabulucuda anlaşma sağlanamazsa mahkemeye başvurup evin satılmasını ve payınıza düşen paranın size ödenmesini sağlayabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Diğer hissedar payını benden habersiz satabilir mi?

Evet, paylı mülkiyette her hissedar kendi payını diğerlerinin iznini almadan üçüncü bir kişiye satabilir. Ancak satış gerçekleştiğinde TMK 732 uyarınca sizin önalım hakkınız doğar ve dava açarak o payı aynı koşullarla devralabilirsiniz.

Satışı noterden bildirmediler, öğrenir öğrenmez dava açabilir miyim?

Satış size noter aracılığıyla bildirilmediyse, tapudaki satış tarihinden itibaren iki yıl geçmemiş olması şartıyla davanızı açabilirsiniz. Satışın üzerinden iki yıl geçtiyse TMK 733 gereğince önalım hakkınız düşer ve artık dava açamazsınız.

Önalım davasını kime ve hangi mahkemede açmalıyım?

Dava eski hissedara değil, payı satın alan üçüncü kişiye karşı açılır (TMK 734). Görevli ve yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesidir.

Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Arabuluculuk zorunluluğu 1 Eylül 2023 tarihinden beri ortaklığın giderilmesi davaları için geçerlidir. Önalım hakkınızı kullanırken ise hak düşürücü süreleri kaçırmadan doğrudan asliye hukuk mahkemesinde dava açmanız ve hakimin belirlediği sürede satış bedelini yatırmanız gerekir; kendi durumunuz için bir avukatla görüşün.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve uygulama değişebilir; kendi durumunuz için bir avukatla görüşün. Son güncelleme: 14 Kasım 2026.

Okumaya devam edin.

Bu yazı sizin durumunuza ne kadar uyuyor? Konuşalım.

(0242) 244 54 20 · Arayın ↗
Arayın